Sau khi hết giai đoạn thực tập sau tốt nghiệp, người muốn tiếp tục làm việc ở Mỹ dài hạn thường đi qua một diện thị thực lao động dành cho công việc đòi hỏi chuyên môn ở mức bằng cử nhân trở lên. Đây là đường phổ biến nhất, và cũng là đường có một đặc điểm khiến nhiều người bất ngờ.
Quy định, hạn mức và thủ tục của diện này thay đổi theo thời gian và theo từng năm tài khoá. Bài này mô tả cơ chế chung; mọi con số và mốc thời gian cụ thể cần tra hướng dẫn hiện hành, và trường hợp cá nhân nên tham vấn luật sư di trú.
Ba điều cần biết về cơ chế
- Doanh nghiệp nộp, không phải bạn nộp. Bạn không thể tự nộp. Phải có một chủ sử dụng lao động đứng ra bảo lãnh, chịu chi phí và chịu trách nhiệm pháp lý. Đây là lý do việc chọn nơi làm việc quan trọng hơn cả việc chuẩn bị hồ sơ.
- Có hạn mức hằng năm. Số lượng cấp mỗi năm bị giới hạn, và số hồ sơ đăng ký thường vượt xa hạn mức đó.
- Khi vượt hạn mức thì chọn ngẫu nhiên. Không xét theo thứ tự nộp, không xét theo trình độ, không xét theo mức lương. Đây là điểm mấu chốt: nỗ lực cá nhân không can thiệp được vào vòng này.
Vì sao điều này định hình mọi quyết định trước đó
Vì vòng chọn có tính ngẫu nhiên, thứ bạn kiểm soát được không phải là xác suất mỗi lần, mà là số lần được tham gia.
Và số lần tham gia phụ thuộc vào thời gian bạn được hợp pháp làm việc sau tốt nghiệp. Đó chính là lý do phần gia hạn dành cho ngành thuộc danh mục STEM quan trọng đến vậy: nó không làm bạn giỏi hơn, nó làm bạn được thử nhiều lần hơn.
Chuỗi nhân quả đầy đủ: chọn mã ngành thuộc danh mục từ khi chọn chương trình học, dẫn tới thời gian làm việc dài hơn, dẫn tới nhiều lần tham gia hơn, dẫn tới xác suất cộng dồn cao hơn. Quyết định ở đầu chuỗi được đưa ra khi bạn mười tám tuổi.
Các nhóm không bị hạn mức
Có những nhóm chủ sử dụng lao động không chịu hạn mức hằng năm, thường gồm các cơ sở giáo dục đại học và một số tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận liên kết với chúng.
Hệ quả thực tế rất đáng chú ý: làm việc cho một trường đại học, một bệnh viện đại học hay một viện nghiên cứu liên kết có thể tránh được vòng chọn ngẫu nhiên hoàn toàn. Mức lương thường thấp hơn khu vực tư, nhưng sự chắc chắn về mặt hồ sơ là một giá trị thật, và nhiều người dùng con đường này như một chặng trung gian.
Các đường đi khác
Diện phổ biến nhất không phải diện duy nhất. Tuỳ hoàn cảnh, còn các hướng:
- Diện dành cho người có năng lực đặc biệt trong khoa học, nghệ thuật, kinh doanh hoặc thể thao, dựa trên hồ sơ thành tích. Không có hạn mức, nhưng tiêu chuẩn cao và cần hồ sơ chứng minh dày.
- Diện chuyển công tác nội bộ dành cho người đã làm việc cho một công ty ở nước ngoài rồi được điều chuyển sang chi nhánh ở Mỹ. Đây là lý do một số người chọn về nước làm cho công ty đa quốc gia vài năm rồi quay lại.
- Diện theo hiệp định dành cho công dân một số nước có thoả thuận riêng với Mỹ.
- Học tiếp bậc cao hơn để được cấp một giai đoạn thực tập mới, đồng thời làm mạnh hồ sơ.
- Đường bảo lãnh thường trú do chủ sử dụng lao động đứng ra, một quá trình dài hơn nhiều và phụ thuộc vào nước gốc của người xin.
Lập kế hoạch thay vì đặt cược
Vì có yếu tố ngẫu nhiên, cách tiếp cận lành mạnh là chuẩn bị cho cả hai kết quả:
- Nếu được chọn: bạn tiếp tục làm việc và bắt đầu nghĩ tới đường dài hơn.
- Nếu không: có phương án B đã chuẩn bị sẵn, chứ không phải tìm trong hai tháng cuối.
Phương án B thường thấy: chuyển sang một chủ sử dụng lao động không chịu hạn mức, học tiếp bậc cao hơn, chuyển sang chi nhánh của công ty ở nước khác, hoặc về Việt Nam với vài năm kinh nghiệm quốc tế.
Điều đáng nói: phương án cuối không phải thất bại. Vài năm làm việc ở Mỹ trong một môi trường chuyên nghiệp là vốn thật, và nó có giá trị rõ rệt trên thị trường lao động Việt Nam cũng như ở các nước khác.
Ba việc nên làm sớm
- Nói chuyện với bộ phận nhân sự về kế hoạch bảo lãnh ngay trong năm đầu đi làm, đừng đợi tới khi giấy phép sắp hết hạn. Doanh nghiệp cần thời gian chuẩn bị, và có những mốc trong năm không thể lùi.
- Giữ hồ sơ đầy đủ từ đầu: bảng điểm, bằng cấp, mô tả công việc, thư xác nhận, thành tích. Các hồ sơ di trú đều đòi giấy tờ, và gom lại sau nhiều năm rất mất công.
- Tham vấn luật sư di trú khi có tình huống cụ thể. Chi phí một buổi tư vấn nhỏ hơn nhiều so với cái giá của một quyết định sai, và mỗi trường hợp có chi tiết riêng mà không bài viết chung nào bao quát được.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên có tự nộp hồ sơ xin thị thực lao động được không?
Không. Phải có một chủ sử dụng lao động đứng ra bảo lãnh, chịu chi phí và chịu trách nhiệm pháp lý, nên việc chọn nơi làm việc quan trọng hơn cả việc chuẩn bị hồ sơ.
Vì sao có vòng chọn ngẫu nhiên?
Vì số lượng cấp mỗi năm bị giới hạn và số hồ sơ đăng ký thường vượt xa hạn mức, nên khi vượt thì chọn ngẫu nhiên chứ không xét theo trình độ hay thứ tự nộp.
Có nhóm nào không bị hạn mức không?
Có. Một số chủ sử dụng lao động như cơ sở giáo dục đại học và một số tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận liên kết không chịu hạn mức hằng năm.
Không được chọn thì còn đường nào?
Chuyển sang chủ sử dụng lao động không chịu hạn mức, học tiếp bậc cao hơn để được cấp giai đoạn thực tập mới, chuyển sang chi nhánh của công ty ở nước khác, hoặc về nước với kinh nghiệm quốc tế.
Khi nào nên bàn với công ty về việc bảo lãnh?
Ngay trong năm đầu đi làm, không đợi tới khi giấy phép sắp hết hạn, vì doanh nghiệp cần thời gian chuẩn bị và có những mốc trong năm không thể lùi.
