Nghề trả lương tốt ở Mỹ mà không cần bằng cử nhân

Ở Việt Nam, học nghề thường được xem là lựa chọn sau khi không vào được đại học. Ở Mỹ thì bức tranh khác: có một nhóm nghề đòi chứng chỉ hoặc bằng hai năm, trả lương ngang hoặc cao hơn nhiều ngành cử nhân, và nhiều nghề trong đó đang thiếu người trầm trọng.

Bài này mô tả nhóm nghề đó, và nói rõ chỗ nào người chưa có thường trú vướng.

Ba nhóm nghề chính

Nhóm y tế kỹ thuật. Kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh, kỹ thuật viên siêu âm, kỹ thuật viên hô hấp, kỹ thuật viên phòng xét nghiệm, vệ sinh răng miệng, điều dưỡng thực hành. Học từ một tới ba năm, phần lớn ở cao đẳng cộng đồng. Đây là nhóm ổn định nhất vì nhu cầu gắn với dân số già hoá.

Nhóm nghề xây lắp và kỹ thuật công nghiệp. Thợ điện, thợ ống nước, thợ điện lạnh, thợ hàn, thợ máy chính xác, kỹ thuật viên bảo dưỡng máy bay, vận hành thiết bị nặng. Phần lớn đi theo mô hình học việc chứ không phải đi học trường.

Nhóm kỹ thuật số và dịch vụ. Quản trị mạng, hỗ trợ kỹ thuật, an ninh mạng ứng dụng, kỹ thuật viên phòng thí nghiệm, kiểm soát không lưu, thợ máy ô tô điện. Nhóm này thay đổi nhanh nhất nên chứng chỉ ngành có giá trị hơn bằng cấp.

Mô hình học việc: được trả lương trong khi học

Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với hình dung thông thường. Ở nhiều nghề xây lắp, đường vào tiêu chuẩn không phải là đi học mà là apprenticeship: bạn được nhận vào làm, được trả lương ngay từ đầu, lương tăng dần theo năm, và học lý thuyết vài buổi mỗi tuần. Sau ba tới năm năm thì thành thợ có tay nghề đầy đủ.

Người học không phải trả học phí và không mang nợ. Đây là lý do nhiều gia đình Mỹ coi đây là lựa chọn hợp lý hơn đại học với một số nghề.

Nhưng đây cũng là chỗ người nước ngoài khó vào nhất. Chương trình học việc là quan hệ lao động, nên đòi quyền làm việc hợp pháp. Sinh viên diện F-1 không đủ điều kiện tham gia. Nhóm này thực tế chỉ mở cho thường trú nhân và công dân.

Giấy phép hành nghề: rào thật

Phần lớn các nghề trong ba nhóm trên đều cần giấy phép do từng bang cấp. Ba điều cần biết:

• Chương trình phải được kiểm định ngành thì bằng mới đủ điều kiện dự thi lấy giấy phép. Đây là điều kiện tiên quyết, phải kiểm trước khi ghi danh.
• Giấy phép có tính biên giới bang. Được cấp ở bang này chưa chắc dùng được ở bang khác mà không làm thủ tục công nhận.
• Một số bang yêu cầu tình trạng cư trú cụ thể hoặc số an sinh xã hội để cấp phép. Học xong mà không đủ điều kiện xin phép thì tấm bằng chỉ dùng được ở nơi khác.

Đây là câu phải hỏi trước, không phải sau: với tình trạng cư trú của tôi, bang này có cấp giấy phép hành nghề không. Hội đồng cấp phép của bang là nơi trả lời, không phải trường.

Điều dưỡng: trường hợp riêng đáng nói

Điều dưỡng là nghề được hỏi nhiều nhất, và cũng là nghề có cấu trúc phức tạp nhất. Có hai đường vào bậc điều dưỡng đăng ký: bằng hai năm ở cao đẳng cộng đồng, hoặc bằng cử nhân bốn năm. Cả hai đều thi cùng một kỳ thi cấp phép quốc gia.

Bằng hai năm rẻ hơn nhiều và ra làm sớm hơn. Nhưng nhiều bệnh viện lớn nay ưu tiên hoặc yêu cầu bằng cử nhân, và đường thăng tiến lên quản lý gần như luôn đòi bằng cử nhân. Vì vậy đường phổ biến là học bằng hai năm, đi làm, rồi học bổ sung trực tuyến để lấy bằng cử nhân khi đã có thu nhập.

Chỗ vướng với sinh viên quốc tế: chỉ tiêu các chương trình điều dưỡng bị giới hạn bởi số chỗ thực hành lâm sàng, nên cạnh tranh gay gắt và nhiều chương trình ưu tiên người cư trú trong bang.

Điều nên cân nhắc thật lòng

Nhóm nghề này rất hợp lý với người đã có thường trú hoặc có kế hoạch định cư rõ ràng: chi phí đào tạo thấp, thời gian ngắn, thu nhập tốt, và nhu cầu ổn định vì phần lớn công việc không thể làm từ xa.

Với người đang ở diện du học và muốn dùng đây làm đường ở lại, phép tính khó hơn: thị thực lao động cho nhóm nghề này rất hạn chế, vì diện phổ biến nhất vốn dành cho công việc đòi bằng cử nhân trở lên. Đó là điều nên biết trước khi đầu tư hai năm.

Và có một đường trung gian đáng xem xét: học bằng hai năm trong nhóm y tế kỹ thuật, dùng giai đoạn thực tập sau tốt nghiệp để đi làm, rồi học liên thông lên cử nhân trong lúc làm việc. Cách này giữ được cửa của cả hai bên.

Câu hỏi thường gặp