OPT: cửa sổ nộp hồ sơ và những lỗi làm mất quyền

OPT, viết đầy đủ là Optional Practical Training, là giai đoạn cho phép sinh viên diện F-1 làm việc tại Mỹ trong lĩnh vực liên quan tới ngành học sau khi hoàn thành chương trình. Đây là cầu nối chính giữa việc học và việc làm dài hạn, và với nhiều người thì nó là bước quyết định cả hướng đi sau này.

Lưu ý chung: quy định di trú thay đổi theo thời gian. Mọi mốc thời gian, mẫu đơn và lệ phí trong bài nên được đối chiếu với hướng dẫn hiện hành của cơ quan di trú và với văn phòng sinh viên quốc tế của trường bạn.

Nguyên tắc cơ bản

• Được cấp theo từng bậc học. Xong cử nhân được một giai đoạn; xong thạc sĩ ở bậc cao hơn lại được một giai đoạn mới.
• Công việc phải liên quan trực tiếp tới ngành học. Đây là điều kiện bị kiểm, không phải hình thức.
• Phải được chấp thuận trước khi bắt đầu làm việc. Không có chuyện làm trước xin sau.
• Trong thời gian này bạn vẫn thuộc diện F-1, vẫn phải giữ các nghĩa vụ báo cáo.

Cửa sổ nộp hồ sơ

Đây là phần nhiều người lỡ. Hồ sơ chỉ được nộp trong một khoảng thời gian quanh ngày hoàn thành chương trình: mở ra vài tháng trước ngày đó và đóng lại một khoảng sau đó.

Ba điều cần nhớ:

• Có một bước nội bộ trước. Văn phòng sinh viên quốc tế phải cập nhật hồ sơ của bạn với kiến nghị cấp phép trước khi bạn gửi đơn cho cơ quan di trú. Bước này mất thời gian và phải đặt lịch, nên bắt đầu sớm hơn cửa sổ chính thức.
• Thời gian xét duyệt dài và biến động theo từng thời kỳ. Nộp muộn nghĩa là ngày bắt đầu làm việc bị lùi, trong khi thời hạn tổng không được cộng bù.
• Lỡ cửa sổ là mất quyền, không có cơ chế xin lại vì lý do bận thi hay bận bảo vệ luận văn.

Khuyến nghị thực tế: đặt lịch gặp văn phòng sinh viên quốc tế bốn tháng trước ngày tốt nghiệp dự kiến, không phải sau khi thi xong.

Chọn ngày bắt đầu

Bạn được chọn ngày bắt đầu trong một khoảng sau ngày hoàn thành chương trình. Đây là lựa chọn có hệ quả thật:

• Chọn sớm thì có thể bắt đầu làm sớm, nhưng nếu chưa có việc thì đồng hồ đếm ngày thất nghiệp đã chạy.
• Chọn muộn cho bạn thêm thời gian tìm việc trước khi đồng hồ chạy, nhưng lùi luôn ngày kết thúc và có thể lệch khỏi thời điểm bạn muốn.

Không có lựa chọn đúng chung. Có việc rồi thì chọn sát ngày đi làm; chưa có việc thì chọn muộn nhất trong khoảng cho phép.

Đồng hồ thất nghiệp

Trong thời gian OPT, bạn chỉ được có một số ngày thất nghiệp nhất định. Vượt quá là mất tình trạng hợp lệ.

Vài điểm ít người biết:

• Công việc không cần trả lương vẫn tính là có việc trong một số trường hợp, miễn là đúng ngành và đủ số giờ tối thiểu. Thực tập không lương ở một tổ chức phi lợi nhuận là cách hợp lệ để dừng đồng hồ, nhưng phải khai báo đúng.
• Làm việc tự do hoặc tự kinh doanh có thể được chấp nhận nếu đúng ngành và có bằng chứng về hoạt động thật.
• Đồng hồ không dừng khi bạn ra khỏi Mỹ trong lúc chưa có việc.

Nghĩa vụ báo cáo

Đây là phần bị quên nhiều nhất, vì sau khi tốt nghiệp người ta không còn thấy mình thuộc về trường nữa. Nhưng nghĩa vụ vẫn còn:

• Báo tên và địa chỉ nơi làm việc khi bắt đầu.
• Báo mỗi lần đổi việc, đổi địa chỉ, hoặc thay đổi tình trạng việc làm, trong thời hạn quy định.
• Báo qua văn phòng sinh viên quốc tế hoặc qua cổng thông tin dành cho sinh viên, tuỳ hướng dẫn của trường.

Không báo cáo là vi phạm, dù bạn vẫn đang đi làm bình thường.

Năm lỗi hay gặp

• Bắt đầu làm trước khi có giấy phép trong tay. Ngày bắt đầu hợp lệ là ngày ghi trên giấy phép, không phải ngày được duyệt.
• Nhận việc không liên quan ngành học. Làm phục vụ nhà hàng trong lúc chờ việc đúng ngành là vi phạm, dù nó dừng được đồng hồ thất nghiệp trên giấy tờ.
• Quên báo đổi việc. Rất phổ biến, và hậu quả chỉ lộ ra khi làm hồ sơ tiếp theo.
• Ra khỏi Mỹ khi hồ sơ đang xét. Rủi ro cao. Nếu bắt buộc phải đi, hỏi văn phòng sinh viên quốc tế trước.
• Dùng hết thời gian thực tập trong lúc học. Dùng thực tập gắn với chương trình học ở mức toàn thời gian từ mười hai tháng trở lên sẽ mất quyền này sau tốt nghiệp. Đây là điều cần biết từ năm hai, không phải năm cuối.

Sau khi hết OPT

Có một khoảng thời gian ân hạn ngắn để rời Mỹ hoặc chuyển sang tình trạng khác. Các đường đi tiếp phổ biến:

• Gia hạn cho ngành thuộc danh mục STEM, nếu đủ điều kiện.
• Chuyển sang diện lao động qua bảo lãnh của chủ sử dụng lao động.
• Quay lại học bậc cao hơn, được cấp một giai đoạn thực tập mới.
• Về nước.

Điều nên làm: lên kế hoạch cho bước tiếp theo từ tháng thứ ba của giai đoạn thực tập, không phải tháng cuối. Các hồ sơ chuyển tình trạng đều cần thời gian dài và cần sự phối hợp của chủ sử dụng lao động.

Câu hỏi thường gặp