AP là một hệ thống môn học nâng cao cấp ba theo chuẩn chung, mỗi môn kết thúc bằng một kỳ thi vào tháng Năm, chấm theo thang từ 1 tới 5. Có hàng chục môn, trải khắp toán, khoa học, ngôn ngữ, lịch sử, kinh tế, nghệ thuật, tin học.
Với học sinh Việt Nam, AP có hai công dụng rất khác nhau, và nhầm lẫn giữa hai công dụng này dẫn tới những quyết định tốn kém.
Công dụng một: tín chỉ đại học
Nhiều đại học Mỹ cho tín chỉ hoặc cho miễn môn đại cương nếu bạn đạt một ngưỡng điểm AP nhất định. Ngưỡng phổ biến là 4 hoặc 5, một số trường chấp nhận 3.
Giá trị thực tế: một môn AP đạt ngưỡng có thể đổi được ba tới tám tín chỉ. Với mức học phí đại học Mỹ, ba tín chỉ là một khoản tiền đáng kể. Vài môn AP có thể rút ngắn cả một học kỳ.
Nhưng chính sách quy đổi khác nhau rất xa. Cùng một điểm 4 môn AP:
- Trường A cho ba tín chỉ và cho miễn môn đại cương tương ứng.
- Trường B cho miễn môn nhưng không cho tín chỉ, tức bạn vẫn phải học đủ 120 tín chỉ, chỉ được thay bằng môn khác.
- Trường C không cho gì, hoặc chỉ chấp nhận điểm 5.
- Trường D cho tín chỉ nhưng không cho dùng vào các môn nền tảng của ngành.
Mọi trường đều công bố bảng quy đổi AP trên trang của mình. Tra bảng đó trước khi quyết định thi môn nào là việc có tỷ lệ hoàn vốn cao nhất.
Công dụng hai: giá trị trong hồ sơ
Đây là chỗ hay bị hiểu quá lên. Điểm AP không phải một thành phần bắt buộc trong hồ sơ, và phần lớn trường không yêu cầu nộp.
Giá trị thật nằm ở chỗ khác: việc bạn học môn AP, chứ không phải điểm thi, được ghi trên bảng điểm và làm cho thời khoá biểu của bạn trông khó hơn. Mà độ khó thời khoá biểu là một trong những thứ được xem trọng nhất.
Với học sinh Việt Nam học ở trường không dạy AP, chuyện này rắc rối hơn. Bạn có thể tự học và đăng ký thi, nhưng môn đó không xuất hiện trên bảng điểm trường. Điểm AP cao vẫn nộp được và vẫn có giá trị, nhưng nó chứng minh năng lực chứ không làm thời khoá biểu của bạn trông khó hơn.
Nói cách khác: với học sinh ở Việt Nam, AP nghiêng về công dụng một nhiều hơn công dụng hai.
Học sinh Việt Nam đăng ký thi thế nào
Bạn không cần học ở trường có dạy AP để được thi. Quy trình chung:
- Tìm một trường hoặc trung tâm ở Việt Nam có tổ chức thi AP. Số điểm thi ở Việt Nam có hạn, tập trung ở các thành phố lớn, và thường là các trường quốc tế.
- Liên hệ từ đầu năm học, vì việc đăng ký thi cho thí sinh ngoài trường phải làm sớm và số chỗ có hạn. Đây là khâu hay lỡ nhất.
- Kỳ thi diễn ra vào tháng Năm hằng năm, cùng lịch toàn cầu.
- Điểm thường có vào tháng Bảy.
Chi phí gồm lệ phí thi mỗi môn cộng các khoản phụ thu của điểm thi. Nên hỏi rõ tổng chi phí khi liên hệ.
Chọn môn nào
Với mục tiêu lấy tín chỉ, chọn theo ba tiêu chí:
- Môn nằm trong khối đại cương của trường bạn nhắm tới. Miễn được một môn đại cương thì chắc chắn tiết kiệm; miễn một môn chuyên ngành thì có khi trường không cho.
- Môn bạn đã có nền. Học sinh Việt Nam thường có lợi thế rõ ở các môn toán, vật lý, hoá, và các môn ngôn ngữ nếu đang học ngoại ngữ thứ hai.
- Môn ít phụ thuộc bối cảnh Mỹ. Các môn lịch sử Mỹ, chính quyền Mỹ, văn học Anh Mỹ đòi nhiều nền văn hoá bản địa và tốn thời gian hơn nhiều so với lợi ích.
Một lưu ý về các môn ngôn ngữ: nếu bạn đã thạo một ngoại ngữ, thi môn AP ngôn ngữ đó thường cho điểm cao với ít công sức, và nhiều trường dùng nó để đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ trong khối đại cương.
AP so với IB và A-Level
Học sinh Việt Nam học chương trình quốc tế có thể đã theo IB hoặc A-Level. Cả hai đều được các đại học Mỹ quy đổi tín chỉ theo bảng riêng, tương tự AP.
Không cần học thêm AP nếu bạn đã theo một trong hai chương trình đó; chỉ cần tra bảng quy đổi tương ứng của trường. Học song song cả hai hệ là tốn công mà không thêm bao nhiêu.
Điều cần cân nhắc
Mỗi môn AP tốn thời gian ôn thật, và thời gian đó cạnh tranh trực tiếp với bài luận, hoạt động và điểm số ở trường, vốn có trọng số cao hơn trong hồ sơ.
Vì vậy phép tính hợp lý là: thi vài môn có khả năng đạt điểm cao và quy đổi được tín chỉ ở các trường trong danh sách của bạn, thay vì thi thật nhiều môn để bảng thành tích nhìn dày.
Câu hỏi thường gặp
Điểm AP bao nhiêu thì được quy đổi tín chỉ?
Ngưỡng phổ biến là 4 hoặc 5, một số trường chấp nhận 3. Nhưng chính sách khác nhau rất xa giữa các trường nên phải tra bảng quy đổi của từng nơi.
Không học ở trường có dạy AP thì thi được không?
Được. Bạn có thể tự học và đăng ký thi tại một trường hoặc trung tâm ở Việt Nam có tổ chức thi AP, nhưng phải liên hệ từ đầu năm học vì số chỗ có hạn.
Điểm AP có bắt buộc nộp trong hồ sơ không?
Không. Phần lớn trường không yêu cầu. Giá trị chính của AP với học sinh ở Việt Nam là quy đổi tín chỉ, chứ không phải làm đẹp hồ sơ.
Nên thi môn AP nào?
Môn nằm trong khối đại cương của trường bạn nhắm tới, môn bạn đã có nền, và tránh các môn phụ thuộc nhiều vào bối cảnh văn hoá Mỹ như lịch sử Mỹ hay văn học Anh Mỹ.
Đã học IB hoặc A-Level thì có cần thi thêm AP không?
Không cần. Cả IB và A-Level đều được các đại học Mỹ quy đổi tín chỉ theo bảng riêng. Học song song hai hệ là tốn công mà không thêm bao nhiêu.
