Trước đây, hồ sơ vào chương trình sau đại học ở Mỹ gần như luôn kèm một trong hai bài thi: GRE cho phần lớn các ngành, GMAT cho khối kinh doanh. Bức tranh đã thay đổi nhiều, và câu hỏi hiện nay không phải thi bài nào mà là có cần thi không.
Hai bài thi
GRE General Test gồm ba phần: lập luận ngôn ngữ, lập luận định lượng, và viết phân tích. Hai phần đầu chấm theo thang riêng, phần viết chấm theo thang khác. Dùng cho hầu hết ngành ở bậc thạc sĩ và tiến sĩ.
GMAT hướng vào khối kinh doanh, gồm phần định lượng, phần ngôn ngữ và phần phân tích dữ liệu. Cấu trúc và cách tính điểm của bài này đã được thay đổi trong những năm gần đây, nên nên tra bản mô tả hiện hành trên trang chính thức.
Ngoài ra còn GRE Subject Test, bài thi chuyên ngành cho một số lĩnh vực. Số ngành còn dùng đã giảm, nhưng ở một vài ngành thì nó vẫn được khuyến khích hoặc yêu cầu.
Ai đã bỏ và ai còn giữ
Xu hướng bỏ yêu cầu lan rộng sau đại dịch và vẫn tiếp tục, nhưng không đều giữa các ngành:
- Đã bỏ nhiều nhất: phần lớn chương trình thạc sĩ chuyên nghiệp, nhiều chương trình kỹ thuật và khoa học máy tính, nhiều chương trình trong khối sức khoẻ công cộng và giáo dục.
- Còn giữ nhiều hơn: một số chương trình tiến sĩ ở các ngành khoa học cơ bản và khoa học xã hội định lượng, một số chương trình kinh tế, và các chương trình có nhiều hồ sơ quốc tế cần một thước đo chung.
- Trường kinh doanh: nhiều chương trình vẫn nhận cả GRE lẫn GMAT và cho phép miễn trong một số trường hợp, chẳng hạn ứng viên đã có bằng sau đại học khác hoặc có số năm kinh nghiệm quản lý nhất định.
Vì chính sách thay đổi theo từng mùa tuyển sinh, cách duy nhất đáng tin là vào trang của chính chương trình bạn nhắm và đọc mục yêu cầu hồ sơ cho đúng năm.
Không bắt buộc thì có nên thi
Bốn trường hợp nên thi dù chương trình ghi là không bắt buộc:
- Bảng điểm đại học có chỗ yếu. Một điểm định lượng cao là cách trực tiếp nhất để cho thấy bạn theo được phần toán của chương trình.
- Bạn đổi ngành. Học cử nhân ngành A, nộp thạc sĩ ngành B. Điểm thi giúp bù phần nền tảng mà bảng điểm không thể hiện.
- Hồ sơ đến từ một hệ giáo dục trường không quen. Đây là lý do rất thực với ứng viên Việt Nam: hội đồng có thể không biết đọc bảng điểm của trường bạn, còn điểm thi thì so được trực tiếp.
- Bạn muốn xin học bổng hoặc vị trí trợ giảng. Nhiều nguồn tài trợ vẫn dùng điểm thi làm tiêu chí xét, kể cả khi chương trình không bắt buộc nộp.
Ngược lại, nếu bạn đã có bảng điểm mạnh đúng ngành, có kinh nghiệm nghiên cứu và có thư giới thiệu tốt, thì thời gian ôn thi có thể dùng hiệu quả hơn cho bài trình bày mục tiêu và cho việc liên hệ người hướng dẫn.
Điểm bao nhiêu là đủ
Không có ngưỡng chung, và phần lớn chương trình không công bố điểm sàn. Cách định vị:
- Nhiều khoa công bố điểm trung bình của lớp trúng tuyển gần nhất trên trang của họ. Đây là con số tốt nhất để so.
- Với GRE, các ngành kỹ thuật và khoa học thường quan tâm phần định lượng nhiều hơn; các ngành nhân văn và xã hội quan tâm phần ngôn ngữ nhiều hơn. Một điểm lệch giữa hai phần không nhất thiết là vấn đề nếu nó lệch đúng hướng của ngành.
- Phần viết phân tích ít được chú ý, trừ các ngành mà viết là kỹ năng cốt lõi.
Kế hoạch ôn thực tế
Với người đã đi làm hoặc đang học năm cuối, mười tới mười hai tuần là khoảng thời gian hợp lý cho một lần thi nghiêm túc.
- Tuần một: làm một đề chẩn đoán đầy đủ, đúng điều kiện thời gian. Không ôn gì trước. Mục tiêu là biết điểm xuất phát và biết mình yếu ở đâu.
- Tuần hai tới tám: ôn theo nhóm dạng bài, mỗi buổi tập trung một dạng. Với người Việt, phần định lượng thường không phải vấn đề; phần ngôn ngữ, nhất là từ vựng học thuật, mới là chỗ tốn thời gian.
- Tuần chín tới mười hai: làm đề đầy đủ mỗi tuần một lần, cùng khung giờ với buổi thi thật, và dành thời gian sau mỗi đề để phân tích câu sai.
Phần đáng giá nhất không phải làm nhiều đề mà là phân tích câu sai: sai vì không biết, sai vì đọc nhầm, hay sai vì hết giờ. Ba loại sai cần ba cách chữa khác nhau.
Vài điều về mặt hành chính
- Kết quả thường có hạn dùng năm năm.
- Cả hai bài đều có chính sách cho phép huỷ hoặc chọn kết quả gửi đi, nhưng quy định chi tiết khác nhau và thay đổi theo thời gian; đọc kỹ trước ngày thi chứ không phải sau.
- Gửi điểm tới trường có phí, và phí này nhân với số trường bạn nộp. Nên tính vào ngân sách hồ sơ.
- Có hình thức thi tại nhà cho cả hai bài, với yêu cầu về thiết bị và môi trường thi khá chặt. Kiểm cấu hình máy trước ngày thi, đừng để phát hiện vào sát giờ.
Câu hỏi thường gặp
GRE và GMAT còn cần cho hồ sơ sau đại học ở Mỹ không?
Nhiều chương trình đã bỏ yêu cầu, nhưng không đều giữa các ngành. Một số chương trình tiến sĩ khoa học, kinh tế và các chương trình có nhiều hồ sơ quốc tế vẫn giữ.
GRE khác GMAT thế nào?
GRE dùng cho hầu hết các ngành ở bậc thạc sĩ và tiến sĩ. GMAT hướng vào khối kinh doanh. Nhiều trường kinh doanh nay nhận cả hai.
Chương trình không bắt buộc thì có nên thi không?
Nên thi nếu bảng điểm có chỗ yếu, bạn đổi ngành, hồ sơ đến từ hệ giáo dục trường không quen, hoặc bạn muốn xin học bổng và vị trí trợ giảng vốn vẫn dùng điểm thi làm tiêu chí.
Điểm GRE bao nhiêu là đủ?
Không có ngưỡng chung. Nhiều khoa công bố điểm trung bình của lớp trúng tuyển gần nhất trên trang của họ, và đó là con số tốt nhất để so.
Nên ôn trong bao lâu?
Mười tới mười hai tuần là khoảng hợp lý cho một lần thi nghiêm túc, bắt đầu bằng một đề chẩn đoán đầy đủ để biết mình yếu ở đâu.
