Thư mời nhập học sau đại học ở Mỹ thường kèm một dòng ghi bạn được nhận vị trí nào. Ba chữ viết tắt hay gặp là TA, RA và fellowship. Nhiều người đọc lướt qua vì thấy cả ba đều có nghĩa là không phải đóng học phí. Thực tế ba thứ này khác nhau ở gần như mọi khía cạnh còn lại.
TA: trợ giảng
Teaching assistantship. Bạn được trả tiền để phục vụ việc giảng dạy của khoa. Công việc cụ thể tuỳ trường và tuỳ môn:
- Dạy các buổi bài tập hoặc thảo luận cho lớp lớn.
- Chấm bài, chấm thi.
- Trực văn phòng để sinh viên tới hỏi.
- Ở một số trường, đứng lớp trọn một môn nhập môn với vai trò giảng viên chính.
Ưu điểm. Kinh nghiệm giảng dạy là thứ bắt buộc phải có nếu bạn định theo nghề học thuật; hồ sơ xin việc giảng viên gần như luôn hỏi tới. Vị trí này cũng thường ổn định hơn, ít phụ thuộc vào việc một đề tài cụ thể còn tiền hay không.
Nhược điểm. Thời gian bỏ ra không đóng góp gì cho luận án. Trợ giảng suốt năm năm là cách chắc chắn để tốt nghiệp muộn hơn bạn cùng khoá làm trợ lý nghiên cứu.
Với người Việt. Nhiều trường yêu cầu vượt một bài kiểm tra khả năng nói tiếng Anh trước khi được đứng lớp. Không đạt thì phải học một khoá bổ trợ và tạm thời chỉ được làm việc chấm bài. Nên hỏi trước về yêu cầu này và chuẩn bị, vì trượt đồng nghĩa với mất một phần thu nhập.
RA: trợ lý nghiên cứu
Research assistantship. Bạn được trả tiền từ kinh phí một đề tài nghiên cứu, thường của chính người hướng dẫn, để làm việc trong đề tài đó.
Ưu điểm lớn nhất. Nếu đề tài trùng với hướng luận án, thì giờ làm việc và giờ làm luận án là một. Đây là tình huống hiệu quả nhất và là lý do nhiều nghiên cứu sinh cố gắng chuyển từ TA sang RA càng sớm càng tốt.
Rủi ro. Vị trí này phụ thuộc vào nguồn kinh phí. Đề tài hết hạn, hoặc đơn xin tài trợ mới không được duyệt, thì vị trí biến mất. Câu nên hỏi trước khi nhận lời: đề tài đang tài trợ vị trí này chạy tới năm nào, và nếu hết thì phương án là gì.
Rủi ro thứ hai, ít người nói. Nếu đề tài không trùng hướng luận án, bạn rơi vào tình trạng tệ hơn cả TA: làm việc cho một hướng, viết luận án cho một hướng khác, và không hướng nào đủ thời gian.
Fellowship: học bổng không kèm nghĩa vụ
Bạn nhận tiền mà không phải làm việc cho khoa. Nguồn có thể là trường, là một quỹ, là chính phủ, hoặc là chương trình học bổng của nước mình.
Ưu điểm. Toàn bộ thời gian dành cho nghiên cứu của mình. Ngoài ra fellowship là một dòng đẹp trong lý lịch, vì nó là kết quả của một vòng xét cạnh tranh.
Điều ít ai lưu ý. Nhiều fellowship chỉ kéo dài một tới ba năm. Hết hạn thì bạn quay về TA hoặc RA, và lúc đó mới phải đi tìm. Người khôn ngoan dùng năm fellowship để xây quan hệ với nhóm nghiên cứu, chứ không dùng để làm việc một mình rồi tới năm thứ tư mới đi hỏi.
Một cạm bẫy hành chính. Ở một số trường, người nhận fellowship không được tính là nhân viên, nên không được hưởng bảo hiểm y tế theo diện nhân viên và phải tự mua. Con số này đáng kể, nên phải hỏi rõ trong thư mời.
Bảng đối chiếu
| TA | RA | Fellowship | |
|---|---|---|---|
| Giờ làm cho khoa | Khoảng 20 giờ mỗi tuần | Khoảng 20 giờ mỗi tuần | Không |
| Đóng góp cho luận án | Không | Cao nếu cùng hướng | Toàn bộ thời gian |
| Độ ổn định | Khá ổn định | Phụ thuộc kinh phí đề tài | Có hạn, thường 1 đến 3 năm |
| Giá trị hồ sơ | Kinh nghiệm giảng dạy | Kinh nghiệm nghiên cứu | Dấu hiệu cạnh tranh |
Chuyện thuế, đừng bỏ qua
Khoản trợ cấp bạn nhận là thu nhập chịu thuế ở Mỹ, và trường thường khấu trừ ngay khi trả. Vì vậy con số ghi trong thư mời là con số trước thuế; số thực nhận thấp hơn.
Hai điểm riêng cho người Việt:
- Phải khai thuế hằng năm, kể cả năm không có thu nhập, vì có một mẫu khai dành cho người nước ngoài phi cư trú mà mọi sinh viên diện F-1 đều phải nộp. Trường thường có phần mềm hỗ trợ miễn phí cho sinh viên quốc tế; nên dùng.
- Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, nếu áp dụng được cho trường hợp của bạn, có thể miễn thuế cho một phần thu nhập. Văn phòng tài chính của trường biết quy trình khai; đây là khoản tiền thật nên đáng hỏi.
Ba câu nên hỏi trước khi nhận thư mời
- Gói này được bảo đảm mấy năm, và điều kiện để gia hạn là gì.
- Trong các năm đó, dự kiến bao nhiêu kỳ là TA và bao nhiêu kỳ là RA.
- Trợ cấp có trả trong ba tháng hè không, và bảo hiểm y tế bao gồm những gì.
Ba câu này đều bình thường và không ai phật lòng khi bị hỏi. Ngược lại, một chương trình né trả lời là thông tin đáng giá.
Câu hỏi thường gặp
TA và RA khác nhau thế nào?
TA là trợ giảng, làm việc phục vụ giảng dạy của khoa và không đóng góp trực tiếp cho luận án. RA là trợ lý nghiên cứu, làm trong đề tài của người hướng dẫn và thường trùng với hướng luận án.
Fellowship có tốt hơn TA và RA không?
Tốt hơn về thời gian vì không phải làm việc cho khoa, nhưng thường chỉ kéo dài một tới ba năm và ở một số trường không kèm bảo hiểm y tế theo diện nhân viên.
Trợ cấp nghiên cứu sinh có bị đánh thuế không?
Có. Đây là thu nhập chịu thuế ở Mỹ và trường thường khấu trừ khi trả, nên con số trong thư mời là trước thuế.
Sinh viên quốc tế có phải khai thuế không?
Có, kể cả năm không có thu nhập, vì có mẫu khai dành cho người nước ngoài phi cư trú mà mọi người diện F-1 phải nộp. Trường thường cấp phần mềm hỗ trợ miễn phí.
Muốn làm trợ giảng ở Mỹ có cần kiểm tra tiếng Anh không?
Nhiều trường yêu cầu vượt một bài kiểm tra khả năng nói tiếng Anh trước khi được đứng lớp. Không đạt thì phải học khoá bổ trợ và tạm thời chỉ được làm việc chấm bài.
