Trong hồ sơ sau đại học, bài trình bày mục tiêu là thành phần duy nhất bạn kiểm soát hoàn toàn. Bảng điểm đã cố định, thư giới thiệu do người khác viết, điểm thi thì đã có. Bài này là chỗ bạn nói cho hội đồng biết nên đọc phần còn lại của hồ sơ theo hướng nào.
Và nó bị viết sai rất thường xuyên, theo đúng một kiểu: biến thành tự truyện.
Hai loại bài dễ nhầm
Statement of purpose hỏi: bạn muốn nghiên cứu gì, vì sao là ở đây, và bạn đã chuẩn bị những gì. Đây là bài học thuật, viết bằng giọng chuyên môn.
Personal statement hoặc diversity statement hỏi: hoàn cảnh nào đưa bạn tới đây, bạn mang lại điều gì cho cộng đồng học thuật. Đây là chỗ hợp lý để kể chuyện cá nhân.
Nhiều chương trình yêu cầu cả hai. Nộp một bài tự truyện vào ô statement of purpose là tự bỏ mất cơ hội nói về chuyên môn, và người chấm nhận ra ngay từ đoạn đầu.
Cấu trúc năm phần
Không bắt buộc, nhưng đây là cấu trúc mà người chấm quen và đọc nhanh nhất. Độ dài phổ biến là một tới hai trang.
- Mở: câu hỏi nghiên cứu. Một đoạn ngắn nêu vấn đề chuyên môn bạn quan tâm, cụ thể tới mức người trong ngành gật đầu. Không mở bằng kỷ niệm tuổi thơ, không mở bằng câu trích dẫn danh nhân.
- Nền tảng đã có. Những gì bạn đã làm liên quan tới câu hỏi đó: đề tài, khoá luận, công việc, kỹ thuật đã thành thạo. Kể bằng kết quả chứ không bằng nhiệm vụ. Không phải tôi tham gia một dự án về xử lý ảnh, mà là tôi xây bộ dữ liệu ba nghìn ảnh và cải thiện độ chính xác từ mức này lên mức kia.
- Khoảng trống. Vì sao bạn cần học tiếp mới trả lời được câu hỏi đó. Phần này ngắn nhưng nó là bản lề của cả bài.
- Vì sao chương trình này. Phần quyết định. Nêu tên hai tới ba giáo sư, và với mỗi người nêu cụ thể bạn quan tâm hướng nào của họ. Thêm những thứ chỉ nơi này có: một trung tâm, một bộ dữ liệu, một thiết bị, một mạng lưới hợp tác.
- Kết: sau khi ra trường. Một đoạn ngắn nói bạn định làm gì. Không cần hứa hẹn to tát, chỉ cần nhất quán với phần trên.
Nêu tên giáo sư: làm sao cho đúng
Đây là chỗ dễ phản tác dụng nhất. Ba quy tắc:
- Đọc bài của họ trước. Không cần đọc hết, nhưng phải đọc đủ để viết được một câu cụ thể về hướng nghiên cứu của họ. Câu chung chung kiểu tôi rất ấn tượng với công trình của giáo sư là dấu hiệu rõ ràng của người chưa đọc gì.
- Kiểm xem họ có đang nhận nghiên cứu sinh không. Nhiều trang cá nhân ghi rõ. Nêu tên một người sắp nghỉ hưu hoặc đang không nhận là tự làm yếu hồ sơ.
- Nêu nhiều hơn một người. Chỉ nêu một người mà người đó không nhận là hồ sơ hết chỗ bám. Hai tới ba là hợp lý; quá năm thì thành rải.
Năm lỗi làm hồ sơ bị loại sớm
- Dùng một bài cho nhiều trường mà quên đổi tên trường. Nghe buồn cười nhưng năm nào cũng có, và nó kết thúc hồ sơ ngay.
- Viết về đam mê thay vì về năng lực. Hội đồng giả định ai nộp cũng có đam mê; điều họ cần biết là bạn đã làm được gì.
- Giải thích điểm kém bằng cách kể lể. Nếu có một học kỳ tệ vì lý do thật, nói một câu trung tính rồi chuyển sang những gì đã cải thiện. Đừng dành một đoạn.
- Nhồi từ chuyên môn không đúng chỗ. Người đọc là chuyên gia, họ nhận ra ngay khi ai đó dùng thuật ngữ mà không hiểu.
- Bỏ qua phần vì sao chương trình này. Đây là phần duy nhất chứng minh bạn không rải hồ sơ, và cũng là phần bị cắt đầu tiên khi người viết cạn thời gian.
Thư giới thiệu: chuẩn bị từ sớm
Ba thư là chuẩn. Thứ tự ưu tiên: người đã hướng dẫn bạn làm nghiên cứu, người dạy bạn môn chuyên ngành và cho điểm cao, người quản lý bạn trong công việc liên quan.
Một thư từ giáo sư nổi tiếng nhưng chỉ nhớ mờ mờ về bạn yếu hơn nhiều so với thư từ một giảng viên bình thường đã làm việc cùng bạn một năm. Nội dung cụ thể là thứ có trọng lượng.
Cách hỏi cho đúng: hỏi trước ít nhất một tháng, hỏi liệu thầy cô có thể viết một thư ủng hộ mạnh cho em không chứ không hỏi thầy cô viết thư giúp em. Câu hỏi đầu cho người ta lối từ chối lịch sự, và một lời từ chối tốt hơn một thư nhạt. Gửi kèm bản tóm tắt: bài trình bày mục tiêu, lý lịch, danh sách trường và hạn nộp, và vài dòng nhắc lại những gì bạn đã làm với người đó.
Quy trình viết thực dụng
- Viết bản đầu tiên không nhắm trường nào, tập trung vào phần một tới ba. Đây là phần dùng lại được.
- Với mỗi trường, viết riêng phần bốn. Đây là phần tốn thời gian nhất và cũng là phần quyết định.
- Đưa cho một người trong ngành đọc, và một người ngoài ngành đọc. Người trong ngành bắt lỗi chuyên môn; người ngoài ngành bắt chỗ tối nghĩa.
- Đọc to lên một lần trước khi nộp. Câu nào đọc lên thấy vấp thì viết lại.
Một bài tốt không cần hoa mỹ. Nó chỉ cần rõ ràng tới mức người đọc, sau mười lăm phút, tóm tắt được bạn muốn làm gì và vì sao nơi này là chỗ hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Statement of purpose khác personal statement thế nào?
Statement of purpose nói về mục tiêu nghiên cứu, nền tảng chuyên môn và lý do chọn chương trình. Personal statement nói về hoàn cảnh cá nhân và những gì bạn mang lại cho cộng đồng học thuật.
Bài trình bày mục tiêu nên dài bao nhiêu?
Thường một tới hai trang, trừ khi chương trình quy định khác. Vượt quá giới hạn quy định là dấu hiệu không đọc kỹ hướng dẫn.
Có nên nêu tên giáo sư trong bài không?
Nên, hai tới ba người, kèm câu cụ thể về hướng nghiên cứu của từng người. Trước đó phải kiểm xem họ có đang nhận nghiên cứu sinh không.
Xin thư giới thiệu thế nào cho đúng?
Hỏi trước ít nhất một tháng và hỏi liệu người đó có thể viết một thư ủng hộ mạnh hay không, để họ có lối từ chối lịch sự. Gửi kèm bài trình bày mục tiêu, lý lịch và danh sách hạn nộp.
Điểm một học kỳ kém thì giải thích trong bài à?
Chỉ một câu trung tính rồi chuyển sang những gì đã cải thiện. Nhiều chương trình còn có mục phụ lục riêng cho các tình huống đặc biệt, nên dùng chỗ đó thì hợp hơn.
