Hồ sơ đại học Mỹ thường yêu cầu hai thư từ giáo viên dạy môn học thuật, cộng một thư từ cố vấn học tập của trường. Đây là phần duy nhất bạn không viết và không được đọc, nhưng bạn vẫn ảnh hưởng tới nó nhiều hơn tưởng.
Thư mạnh và thư nhạt khác nhau ở đâu
Người đọc hồ sơ tìm những chi tiết cụ thể chỉ có người đã làm việc cùng bạn mới biết. Một thư mạnh có những câu như: em ấy là người duy nhất trong lớp hỏi lại về giả định của bài toán, và khi tôi trả lời chưa thoả đáng thì tuần sau em mang tới một phản ví dụ.
Một thư nhạt có những câu như: em là học sinh chăm chỉ, ngoan ngoãn, luôn hoàn thành bài tập đúng hạn, tôi tin em sẽ thành công.
Cả hai thư đều khen. Nhưng thư thứ nhất chứng minh, thư thứ hai chỉ khẳng định. Và người đọc hàng nghìn thư mỗi mùa phân biệt được ngay.
Chọn ai
Thứ tự ưu tiên:
- Giáo viên dạy môn học thuật ở lớp 11 hoặc 12, vì họ thấy bạn gần thời điểm nộp nhất.
- Giáo viên có nhiều tương tác với bạn ngoài giờ lên lớp: hướng dẫn dự án, huấn luyện đội tuyển, chủ nhiệm câu lạc bộ.
- Giáo viên môn liên quan tới ngành bạn định học, nếu có. Nộp ngành kỹ thuật thì một thư từ giáo viên toán hoặc lý là hợp lý.
Không nên chọn chỉ vì người đó có chức vụ cao, hoặc chỉ vì bạn được điểm cao nhất ở môn của họ. Điểm cao mà không có tương tác thì thư sẽ nhạt.
Một cân nhắc ít người nghĩ tới: chọn hai người nói về hai mặt khác nhau. Một người nói về tư duy học thuật, một người nói về cách bạn làm việc với người khác. Hai thư cùng khen một điểm là lãng phí một suất.
Hỏi thế nào
Câu hỏi nên là: thầy cô có thấy đủ cơ sở để viết cho em một thư ủng hộ mạnh không.
Cách hỏi này quan trọng vì nó cho người ta lối từ chối lịch sự. Một lời từ chối tốt hơn nhiều so với một thư viết miễn cưỡng, và người thầy tử tế sẽ nói thật nếu họ thấy mình không biết đủ về bạn.
Thời điểm: ít nhất một tháng trước hạn nộp, và sớm hơn nếu bạn nộp vòng sớm. Cuối năm lớp 11 hoặc đầu năm lớp 12 là hợp lý. Giáo viên giỏi thường được nhiều học sinh hỏi và họ có giới hạn số thư nhận viết.
Chuẩn bị gì cho người viết
Đây là phần bạn kiểm soát được, và phần lớn học sinh bỏ qua. Gửi cho người viết một bộ tài liệu gọn:
- Danh sách trường và hạn nộp, sắp theo ngày, ghi rõ nộp qua cổng nào.
- Bản tóm tắt bản thân một trang: ngành định học, vì sao, các hoạt động chính.
- Nhắc lại những gì bạn đã làm với chính người đó. Đây là phần quý nhất. Dự án nào, bài nào, câu hỏi nào, cuộc trò chuyện nào. Giáo viên dạy hàng trăm học sinh mỗi năm và không nhớ hết chi tiết, nhưng khi được nhắc thì họ nhớ và viết được cụ thể.
- Bài luận chính, nếu đã có bản tạm ổn. Giúp thư và bài luận không mâu thuẫn nhau.
Không nên gửi: một bản thư mẫu để họ chép lại. Ở Mỹ đây là chuyện tế nhị, và nhiều giáo viên sẽ thấy khó xử.
Vấn đề riêng của học sinh Việt Nam
Trường không có vị trí cố vấn học tập. Common App có một mẫu riêng cho cố vấn, kèm bản báo cáo về trường. Trường Việt Nam thường không có chức danh này. Thông lệ là giáo viên chủ nhiệm hoặc một thành viên ban giám hiệu đảm nhận. Nên liên hệ trường sớm để thu xếp, vì thủ tục này mới với nhiều trường.
Báo cáo về trường. Cổng nộp hồ sơ thường yêu cầu một tài liệu mô tả trường cấp ba: quy mô, hệ thống điểm, số môn nâng cao, phân bố kết quả. Nếu trường bạn chưa từng làm, nên chủ động soạn giúp bản nháp bằng tiếng Anh để nhà trường duyệt.
Rào ngôn ngữ. Thư có thể viết bằng tiếng Việt rồi dịch, nhưng nên hỏi từng trường về yêu cầu bản dịch. Thư viết trực tiếp bằng tiếng Anh, dù giản dị, thường tự nhiên hơn một bản dịch trau chuốt.
Quyền đọc thư
Trên cổng nộp hồ sơ có một ô hỏi bạn có từ bỏ quyền đọc thư giới thiệu hay không. Thông lệ là chọn từ bỏ. Thư mà người viết biết học sinh sẽ đọc được coi là kém tin cậy hơn, và các trường đều hiểu điều này.
Theo dõi và cảm ơn
Bạn chịu trách nhiệm theo dõi thư đã được nộp chưa. Cổng hồ sơ có mục trạng thái; kiểm mỗi tuần trong tháng cuối. Nếu còn thiếu khi hạn đã gần, một lời nhắc lịch sự là bình thường và cần thiết.
Và sau khi có kết quả, báo lại cho người viết. Đây không phải phép lịch sự hình thức: họ đã bỏ thời gian thật, và họ muốn biết chuyện gì đã xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Hồ sơ đại học Mỹ cần mấy thư giới thiệu?
Thông thường hai thư từ giáo viên dạy môn học thuật cộng một thư từ cố vấn học tập của trường, nhưng yêu cầu khác nhau giữa các trường nên phải kiểm từng nơi.
Nên xin thư giới thiệu vào lúc nào?
Ít nhất một tháng trước hạn nộp, và sớm hơn nếu nộp vòng sớm. Cuối năm lớp 11 hoặc đầu năm lớp 12 là hợp lý.
Trường ở Việt Nam không có cố vấn học tập thì sao?
Thông lệ là giáo viên chủ nhiệm hoặc một thành viên ban giám hiệu đảm nhận vai trò này. Nên liên hệ trường sớm vì thủ tục này còn mới với nhiều trường.
Nên gửi gì cho người viết thư?
Danh sách trường và hạn nộp, một trang tóm tắt bản thân, và quan trọng nhất là phần nhắc lại những gì bạn đã làm cùng chính người đó.
Có nên từ bỏ quyền đọc thư giới thiệu không?
Nên. Thông lệ ở Mỹ là chọn từ bỏ, vì thư mà người viết biết học sinh sẽ đọc được coi là kém tin cậy hơn.
