Cầm tấm bằng cử nhân Mỹ về Việt Nam, người ta thường gặp hai câu hỏi: BA và BS khác nhau chỗ nào, và mấy chữ Latin in nghiêng dưới tên nghĩa là gì. Cả hai câu đều có câu trả lời rõ ràng, và cả hai đều hay bị giải thích sai.
BA và BS: khác về cấu trúc môn, không khác về giá trị
Bachelor of Arts, viết tắt BA hoặc AB, và Bachelor of Science, viết tắt BS hoặc BSc, là hai định dạng bằng chứ không phải hai mức chất lượng.
Khác biệt thật nằm ở tỷ lệ môn:
- BA đòi nhiều tín chỉ đại cương hơn, thường kèm yêu cầu ngoại ngữ, và để nhiều chỗ trống cho môn tự chọn. Phù hợp với người muốn học rộng, ghép ngành phụ, hoặc định học tiếp ở ngành khác.
- BS đòi nhiều tín chỉ trong ngành và các môn toán, khoa học đi kèm hơn, ít chỗ trống hơn. Phù hợp với người đi thẳng vào nghề kỹ thuật hoặc học tiếp bậc cao cùng ngành.
Điều làm nhiều người bối rối: cùng một ngành có thể cấp cả hai loại bằng. Tâm lý học, kinh tế, khoa học máy tính, toán đều có trường cấp BA, có trường cấp BS, có trường cho sinh viên chọn. Ở nhiều trường liberal arts, mọi ngành kể cả vật lý đều cấp BA, đơn giản vì trường chỉ có một định dạng bằng.
Vì vậy suy rằng BS cao hơn BA là sai. Câu hỏi đúng khi so hai chương trình là: ngành này ở trường này yêu cầu bao nhiêu tín chỉ chuyên ngành, chứ không phải chữ viết tắt là gì.
Các loại bằng cử nhân khác
| Viết tắt | Tên | Thường gặp ở |
|---|---|---|
| BA | Bachelor of Arts | Nhân văn, xã hội, nhiều ngành khoa học ở trường liberal arts |
| BS | Bachelor of Science | Khoa học tự nhiên, kỹ thuật, y tế, kinh doanh ở một số trường |
| BFA | Bachelor of Fine Arts | Mỹ thuật, thiết kế, sân khấu, âm nhạc biểu diễn |
| BBA | Bachelor of Business Administration | Trường kinh doanh có khoa riêng |
| BEng hoặc BSE | Bachelor of Engineering | Một số trường kỹ thuật |
| BArch | Bachelor of Architecture | Kiến trúc, chương trình năm năm |
| BSN | Bachelor of Science in Nursing | Điều dưỡng |
Với hồ sơ về Việt Nam, điều đáng lưu ý là các viết tắt ít gặp như BFA hay BSE có thể khiến bộ phận nhân sự bối rối. Cách gọn: ghi đầy đủ tên bằng bằng tiếng Anh, kèm một dòng tiếng Việt là Cử nhân kèm tên ngành.
Ba mức danh hiệu Latin
Nếu tốt nghiệp với GPA cao, bằng sẽ in thêm một trong ba cụm:
- cum laude, nghĩa là với vinh dự. Mức thấp nhất trong ba mức.
- magna cum laude, với vinh dự lớn.
- summa cum laude, với vinh dự cao nhất.
Ngưỡng GPA do từng trường đặt và chênh nhau đáng kể. Có trường ấn định cứng, chẳng hạn 3.5 cho mức đầu, 3.7 cho mức hai, 3.9 cho mức ba. Có trường lại xét theo phần trăm khoá, chẳng hạn mười phần trăm dẫn đầu được mức cao nhất. Cách thứ hai công bằng hơn khi các khoá có mức khó dễ khác nhau, nhưng làm con số GPA cần thiết thay đổi mỗi năm.
Một số trường không dùng hệ Latin mà dùng cách gọi tiếng Anh: with honors, with high honors, with highest honors. Ý nghĩa tương đương.
Honors program và honors thesis
Đây là thứ khác hẳn với danh hiệu Latin, dù tên gần giống.
Honors program hoặc honors college là một chương trình song song bên trong trường, thường có lớp nhỏ hơn, giảng viên chọn lọc, đôi khi ký túc xá riêng và ưu tiên đăng ký môn. Vào bằng xét tuyển, giữ chỗ bằng GPA.
Honors thesis là một khoá luận nghiên cứu làm trong năm cuối dưới hướng dẫn của một giáo sư. Đây là thứ có giá trị thật nếu bạn định học lên cao học hoặc tiến sĩ: nó cho bạn một sản phẩm nghiên cứu để nói tới, và cho người hướng dẫn đủ cơ sở để viết một thư giới thiệu cụ thể thay vì chung chung.
Với sinh viên quốc tế định học tiếp ở Mỹ, honors thesis thường đáng giá hơn một danh hiệu Latin, vì hội đồng tuyển sinh sau đại học đọc nội dung nghiên cứu chứ không đọc con số GPA đơn thuần.
Dean List và những danh hiệu theo kỳ
Dean List là danh sách sinh viên đạt GPA cao trong một học kỳ, do từng khoa hoặc từng trường thành viên công bố. Nó ghi vào bảng điểm chứ không ghi trên bằng, và một sinh viên có thể có mặt ở vài kỳ rồi vắng ở kỳ khác.
Danh hiệu này có ích khi xin thực tập ở năm hai năm ba, lúc chưa có nhiều thứ để ghi vào hồ sơ. Sau khi đã đi làm vài năm thì nó gần như không còn trọng lượng.
Ngoài ra còn các hội danh dự chuyên ngành, tên thường gồm ba chữ cái Hy Lạp. Vào hội bằng xét GPA và đóng một khoản phí. Giá trị thật của chúng nằm ở mạng lưới cựu thành viên hơn là ở dòng chữ trong hồ sơ.
Ghi thế nào trong hồ sơ xin việc
Quy ước thông dụng ở Mỹ:
- Ghi danh hiệu Latin in nghiêng, chữ thường, ngay sau tên bằng và tên trường.
- Ghi GPA nếu từ 3.5 trở lên; dưới mức đó thì để trống, không ai hỏi.
- Ghi Dean List kèm số kỳ đạt được, chỉ trong vài năm đầu sau tốt nghiệp.
- Honors thesis nên ghi kèm tên đề tài, vì tên đề tài mới là thứ mở ra câu chuyện trong buổi phỏng vấn.
Khi nộp hồ sơ ở Việt Nam, nên thêm một dòng giải thích ngắn bằng tiếng Việt cho cụm Latin, vì phần lớn nhà tuyển dụng trong nước không quen với ba mức này. Một dòng như tốt nghiệp loại xuất sắc theo xếp hạng của trường tiết kiệm cho người đọc một lần tra cứu.
Điều cuối
Những chữ này đều là thông tin bổ trợ. Thứ quyết định vẫn là bảng điểm, kinh nghiệm thực tập và những gì bạn làm được. Một sinh viên tốt nghiệp không danh hiệu nhưng có hai kỳ thực tập đúng ngành thường ở vị thế tốt hơn người có summa cum laude mà chưa từng đi làm.
Câu hỏi thường gặp
BA và BS cái nào giá trị hơn?
Không cái nào hơn. Đây là hai định dạng bằng khác nhau về tỷ lệ môn: BA nhiều đại cương và tự chọn hơn, BS nhiều môn chuyên ngành và khoa học hơn. Cùng một ngành có thể cấp cả hai loại tuỳ trường.
Cum laude cần GPA bao nhiêu?
Do từng trường quy định. Nhiều trường lấy khoảng 3.5 cho cum laude, 3.7 cho magna cum laude và 3.9 cho summa cum laude, nhưng cũng có trường xét theo phần trăm của khoá nên ngưỡng thay đổi mỗi năm.
Dean List có ghi trên bằng không?
Không. Dean List là danh hiệu theo từng học kỳ, ghi trên bảng điểm. Danh hiệu Latin mới là thứ in trên bằng tốt nghiệp.
Honors program và honors thesis khác nhau thế nào?
Honors program là chương trình song song có lớp nhỏ và ưu tiên riêng, vào bằng xét tuyển. Honors thesis là khoá luận nghiên cứu năm cuối dưới hướng dẫn của giáo sư, và có giá trị hơn khi xin học lên cao.
Về Việt Nam thì ghi bằng cử nhân Mỹ thế nào cho dễ hiểu?
Ghi đầy đủ tên bằng bằng tiếng Anh kèm một dòng tiếng Việt là Cử nhân và tên ngành, và nếu có danh hiệu Latin thì thêm một dòng giải thích ngắn tương đương loại tốt nghiệp.
